Dwupoziomowość stosunków podatkowoprawnych

Analiza obowiązującego prawodawstwa podatkowego pozwala na stwierdzenie, że stosunek podatkowoprawny jest stosunkiem dynamicznym i złożonym. Można też mówić o dwupoziomowości stosunków podatkowoprawnych
Dwupoziomowość stosunków podatkowoprawnych wyraża się w tym, że stosunki te podzielić można na dwie grupy. Pierwsza obejmuje stosunki prawne, których istnienie nie jest związane z obowiązkiem podatkowym w jakimkolwiek podatku. Przykładem mogą tu by stosunki podatkowo-prawne związane z ewidencją podatników. Wykonywanie przez podatnika obowiązków, będących treścią tych stosunków, poprawia niewątpliwie skuteczność systemu podatkowego; nie ma jednak normatywnego związku między ich wyko-nywaniem a obowiązkami wynikającymi z ustaw dotyczących poszczególnych podatków. Opisywany rodzaj stosunków praw-nych charakteryzuje się tym, że łączą one podatnika i związek publicznoprawny nie w związku z koniecznością zapłaty ja-kiegokolwiek podatku, ale istnieją niezależnie od obowiązku podatkowego. Stosunki te nawiązują się więc na poziomie systemu podatkowego jako całości, a nie na poziomie poszczególnych podatków.
Drugi i zarazem częściej występujący rodzaj stosunków podatkowoprawnych to stosunki związane z funkcjonowaniem poszczególnych podatków. Ich zasadniczą podstawą są usta-wy dotyczące poszczególnych podatków. Są to więc w pewnym sensie stosunki podatkowoprawne niższego rzędu.
tem, w którym ustaje, zmienia się treść praw i obowiązków jakie przysługują bądź ciążą na stronach tego stosunku. Biorąc pod uwagę ten element stosunku podatkowoprawnego, który wiąże się z zapłatą podatku, wyróżnić można dwie fazy tego stosunku, tj. fazę obowiązku podatkowego oraz fazę zobowiązania podatkowego.
Momentem powstania stosunku podatkowoprawnego jest moment indywidualizacji obowiązku podatkowego, co ma miejsce w chwili, gdy określony podmiot spełni ustawowe przesłanki powstania obowiązku podatkowego. Obowiązek podatkowy przekształca się w pewnym momencie w zobowiązanie podatkowe (będące skonkretyzowanym obowiązkiem podatkowym). Stosunek podatkowoprawny wygasa zazwyczaj wraz z wygaśnięciem zobowiązania podatkowego, ćo ma najczęściej miejsce przez zapłatę podatku. Niekiedy jednak pewne obowiązki istnieją nadal, a stosunek podatkowoprawny wygasa dopiero po ich ustaniu (np. obowiązek przechowywania dokumentacji związanej z prowadzeniem opodatkowanej działalności).